DOP/PAO testi, HEPA filtrenin medyasında, çerçevesinde veya montaj contasında hava kaçağı olup olmadığını aerosol püskürtüp alt akış tarafını tarayarak belirleyen bir sızdırmazlık testidir. Filtrenin üst akış tarafına kontrollü yoğunlukta aerosol verilir, alt akış yüzeyi bir prob ile taranır ve geçen aerosol oranı %0,01 değerini aştığında o nokta kaçak olarak kabul edilir. Bu test, laboratuvarda belgelenmiş verimin sahada gerçekten elde edildiğini kanıtlayan tek yöntemdir.

Bu yazıda DOP ile PAO arasındaki farkı, test ekipmanlarını, tarama yöntemini, kabul kriterlerini ve onarım kurallarını açıklıyoruz.

Neden Sızdırmazlık Testi Gerekir?

Bir HEPA filtrenin EN 1822 sertifikasında H14 yazması, o filtrenin sahada da H14 performansı vereceğini garanti etmez. Üç ayrı noktada kaçak oluşabilir:

• Medya üzerinde: nakliye veya montaj sırasında oluşan mikro yırtık veya iğne deliği
• Medya ile çerçeve birleşiminde: dolgu reçinesindeki boşluk veya çatlak
• Çerçeve ile kasa arasında: yetersiz sıkıştırma, eskimiş conta, eğrilmiş kasa

Ölçek sorunu şudur: H14 sınıfı bir filtrede izin verilen toplam geçiş oranı yalnızca %0,005 tir. Filtre yüzeyinde iğne başı büyüklüğünde tek bir kaçak, toplam geçiş oranını bu değerin onlarca katına çıkarabilir. Yani sızdırmazlık, filtre sınıfından daha belirleyici olabilir. Konuyu filtre sınıfları rehberimizde de ele aldık.

DOP ve PAO Arasındaki Fark

Her iki madde de test aerosolü oluşturmak için kullanılan sıvı yağlardır. Aralarındaki fark kimyasal yapı ve güvenliktir.

Sahada "DOP testi" ifadesi alışkanlıkla kullanılmaya devam etse de uygulamada kullanılan aerosol çoğunlukla PAO dur. Bu yüzden doğru ifade DOP/PAO testi veya aerosol sızdırmazlık testi olarak geçer.

Test Ekipmanları

• Aerosol üreteci: Laskin nozullu soğuk üreteç veya termal üreteç. Soğuk üreteçler ortalama 0,3 mikron civarında polidispers aerosol verir.
• Fotometre: Işık saçılımı prensibiyle çalışır, geçiş oranını yüzde olarak gösterir. Saha testlerinde en yaygın cihazdır.
• Partikül sayıcı: Partikülleri boyuta göre tek tek sayar. Düşük aerosol yoğunluğunda ve ULPA sınıfı filtrelerde tercih edilir.
• Tarama probu: Dikdörtgen ağızlı, genellikle 25-50 mm genişliğinde, filtreye paralel hareket eden emiş ağzı.
• Anemometre: Yüzey hızı ve hava debisi doğrulaması için.

Testin Uygulanma Adımları

1. Hava debisinin doğrulanması

Test, filtrenin tasarım debisinde yapılmalıdır. Debi tasarım değerinin altındaysa kaçak gizlenir, üzerindeyse gereksiz alarm üretilir. Önce anemometre ile yüzey hızı ölçülür ve debi doğrulanır.

2. Üst akış aerosol yoğunluğunun ayarlanması

Aerosol, filtrenin üst akış tarafına homojen olarak verilir. Tipik üst akış yoğunluğu 20 ile 80 µg/L aralığındadır. Yoğunluk önce fotometrede %100 referans olarak okutulur; tüm kaçak yüzdeleri bu referansa göre hesaplanır.

3. Alt akış yüzeyinin taranması

Prob, filtre yüzeyinden yaklaşık 25 mm uzaklıkta tutulur ve yüzey üst üste binen şeritler halinde taranır. Tarama hızı saniyede 5 cm yi aşmamalıdır; daha hızlı hareket kaçağın cihaz tarafından algılanmasını engelleyebilir.

Taranması gereken bölgeler:

• Tüm filtre medyası yüzeyi, şeritler üst üste binecek şekilde
• Medya ile çerçeve arasındaki dolgu hattının tamamı
• Çerçeve ile kasa arasındaki conta veya jel hattı
• Kasanın kendi birleşim yerleri ve kaynak dikişleri

4. Sonuçların değerlendirilmesi ve kayda alınması

Kaçak tespit edilen her nokta krokide işaretlenir, geçiş yüzdesi ve konumu yazılır. Test raporunda filtre seri numarası, test tarihi, aerosol tipi, üst akış yoğunluğu, cihaz kalibrasyon bilgisi ve ölçülen değerler bulunur.

Kabul Kriterleri ve Onarım Kuralları

Onarımda uygulanan genel sınırlar:

• Tek bir yama alanı, filtre yüzeyinin %0,5 inden büyük olmamalıdır
• Tüm yamaların toplamı filtre yüzeyinin %3 ünü geçmemelidir
• Yamalar yalnızca medya üzerinde yapılabilir; çerçeve dolgusundaki yapısal kaçak onarılmaz
• Her onarım sonrası bölge yeniden taranarak kaçağın giderildiği doğrulanır

Çerçeve ile kasa arasındaki kaçakların çözümü onarım değil, montajın düzeltilmesidir: sıkıştırma elemanlarının ayarlanması, contanın yenilenmesi veya kasanın düzeltilmesi gerekir. Sızdırmaz montaj için filtre çerçevesi muhafazaları ve jel dolgulu çerçeve seçenekleri kullanılır.

Fabrika Testi ile Saha Testi Farkı

İki test birbirinin yerine geçmez. Fabrika sertifikası olan bir filtre, kasaya hatalı monte edildiğinde saha testinden geçemez. Bu nedenle temiz oda ve hastane projelerinde her iki belge birlikte istenir. Fabrika sertifikasının nasıl okunduğunu gerçek HEPA filtre nasıl anlaşılır yazımızda anlattık.

Test Periyodu Ne Olmalı?

Sızdırmazlık testi şu durumlarda yapılır:

• Devreye alma sırasında: her yeni HEPA montajından sonra, istisnasız
• Filtre değişiminden sonra: yeni filtre takıldığı her seferde
• Periyodik olarak: ISO 5 ve GMP A-B alanlarda 6 ayda bir, ISO 7-8 alanlarda 12 ayda bir
• Olay sonrası: basınç kaybında ani düşüş, partikül sayımında artış, kasa veya kanalda yapılan müdahale sonrası

Basınç kaybındaki ani düşüş özellikle dikkat edilmesi gereken bir işarettir; genellikle medyada yırtık oluştuğunu gösterir. Filtre kirlendikçe basıncın yükselmesi normaldir, düşmesi ise anormaldir. Basınç takibi konusunu filtre basınç kaybı ve enerji verimliliği yazımızda ayrıntılandırdık.

Sıkça Sorulan Sorular

DOP testi nedir, nasıl yapılır?

DOP testi, HEPA filtrenin üst akış tarafına kontrollü yoğunlukta aerosol verilip alt akış yüzeyinin bir prob ile taranmasıyla yapılan sızdırmazlık testidir. Prob filtreden yaklaşık 25 mm uzaklıkta, saniyede 5 cm yi geçmeyen hızda, üst üste binen şeritler halinde hareket ettirilir. Geçiş oranı %0,01 i aşan noktalar kaçak kabul edilir.

DOP ile PAO arasındaki fark nedir?

DOP di-oktil ftalat, PAO ise poli-alfa-olefindir. DOP kanserojen şüphesi nedeniyle büyük ölçüde kullanımdan çıkmış, yerini güvenli kabul edilen PAO almıştır. Her ikisi de yaklaşık 0,3 mikron boyutunda test aerosolü oluşturur ve test yöntemi aynıdır.

HEPA filtre sızdırmazlık testi hangi sıklıkta yapılmalı?

Her yeni montaj ve her filtre değişiminden sonra mutlaka yapılmalıdır. Periyodik olarak ISO 5 ile GMP A ve B alanlarda 6 ayda bir, ISO 7 ve ISO 8 alanlarda 12 ayda bir tekrarlanır. Ayrıca basınç kaybında ani düşüş veya partikül sayımında artış görülürse derhal tekrar edilir.

Kaçak tespit edilen HEPA filtre onarılabilir mi?

Medya üzerindeki sınırlı kaçaklar yama ile onarılabilir. Tek bir yama filtre yüzeyinin %0,5 ini, tüm yamaların toplamı ise %3 ünü geçmemelidir. Çerçeve dolgusundaki yapısal kaçaklar ve kasa montajından kaynaklanan kaçaklar yama ile çözülmez; montajın düzeltilmesi veya filtrenin değiştirilmesi gerekir.

Fabrika sertifikası varsa saha testi gerekir mi?

Evet, gereklidir. Fabrika sertifikası filtrenin kendi verimini belgeler; saha testi ise filtre, çerçeve, conta ve kasanın birlikte sızdırmaz olduğunu doğrular. Sertifikalı bir filtre hatalı monte edildiğinde saha testinden geçemez, bu yüzden iki belge birbirinin yerine geçmez.

Test ve Devreye Alma Desteği

Safe Air Filtrasyon olarak H13 ve üzeri tüm HEPA filtrelerimizi seri numarası ile tek tek test ederek sertifikalandırıyor, jel dolgulu ve contalı çerçeve seçenekleriyle sızdırmaz montaja uygun çözümler sunuyoruz. Filtre seçimi, kasa uyumu ve saha testi planlaması için bizimle iletişime geçebilir, HEPA ürün grubumuzu HEPA filtreler sayfamızda inceleyebilirsiniz.